เป็น The word เป็น (bpen) means “to be/is” in
Thai. It is a very common and important word to learn and, more
importantly, to understand how it’s used.

In its most simple usage, เป็น is used to join nouns or pronouns, such as:

He is a student.
เขาเป็นนักเรียน
kǎo bpen nák-riian
(he – is/to be – student)

If you wanted to describe someone or something with เป็น using an adjective, you also need to precede the adjective with a noun. For example:

She is pretty.
เขาเป็นคนสวย
kǎo bpen kon sǔay
(she – is/to be – person – pretty)

In essence, you cannot have เป็น and an adjective right next to each other, so the insertion of another noun – คน, in this example – is necessary.

You can omit เป็น when describing a noun/pronoun with an adjective:

I am rich.
ผมเป็นคนรวย
pǒm bpen kon ruai
(I – is /to be – person – rich)
I am rich.
ผมรวย
pǒm ruai
(I – rich)

Either one of the above examples will work. The “rule” here is that when linking a noun (ผม) to an adjective (รวย) in a sentence, a linking verb – which would be เป็น in this case – is not necessary. The adjective takes on the role of “is/to be” as well as the adjective.

Please bear in mind that this is how I would describe the phenomena in English terms. Thai people don’t really think of it this way; they just know to not put เป็น directly adjacent to an adjective.

When making negative statements, Thai speakers will use ไม่ไช่ (mâi châi) or ไม่ได้เป็น (mâi dâi bpen) instead of ไม่เป็น (mâi bpen):

He is not a student.
เขาไม่ไช่นักเรียน / เขาไม่ได้เป็นนักเรียน
kǎo mâi châi nák-riian / kǎo mâi dâi bpen nák-riian
(he – is not – student)

And, keeping to form, you omit เป็น in negative sentences joining nouns/pronouns and adjectives:

He is not rich.
เขาไม่รวย
kǎo mâi ruai
(He – not – rich)

เป็น can also mean “have” when describing a person’s condition:

He has a cold.
เขาเป็นหวัด
kǎo bpen wàt
(He – have – cold)

Use ไม่ได้เป็น (mâi dâi bpen) to form the negative expression of a person’s condition:

He does not have a cold.
เขาไม่ได้เป็นหวัด
kǎo mâi dâi bpen wàt
(He – not have – cold)

เป็น can also show ability:

He can swim.
เขาว่ายน้ำเป็น
kǎo wâai-nám bpen
(He – swim – can)

In negative sentences for showing ability, you should use ไม่เป็น (mâi bpen):

He cannot swim.
เขาว่ายน้ำไม่เป็น
kǎo wâai-nám mâi bpen
(He – swim – cannot)

There are a few other uses for เป็น which I, admittedly, don’t have a full grasp of yet. Therefore, I’ve modified this post to be “Part 1” and will post a “Part 2” when I have a better understanding of its other uses.